TEMBANG MACAPAT

TEMBANG MACAPAT




Ing pamulangan pawiyatan SD nganti tekan SMP sing lumrah diwulangake tumrap para siswa yaitu Tembang macapat, dibaca tembang mocopat, pengertian tembang macapat ini sendiri yaitu tembang yang menceritakan tahap-tahap kehidupan manusia. Tembang macapat sendiri biasa disebut – duwe sebutan liya – yaitu tembang cilik.

Kegunaan Tembang macapat:
Sebagai suara vokal dalam karawitan  

Tembang macapat disebut juga tembang cilik. Tembang sendiri dalam bahasa Indonesia berarti lagu. Setiap jenis tembang macapat punya cirinya masing-masing, ciri-ciri tersebut yaitu Guru Gatra, Guru Lagu, Guru Bilangan.

Pengertian guru gatra, guru wilangan, guru lagu

  • Guru Gatra yaitu cacahe (jumlah) larik saben sapada     -- Berapa larik (baris) dalam satu bait?
  • Guru wilangan yaitu cacahe wanda (kata) saben sagatra -- banyak kata dalam satu larik. contoh -- pitutur bener iku -- mempunyai 7 guru wilangan, pi/tu/tur/be/ner/i/ku 
  • Guru lagu yaiku dhong-dhinge swara ing pungkasane gatra (a,i,u,e,o)



NO.Arane TembangGatra Tembang
Nama Tembang12345678910
1Pucung12u6a8i12a
2Maskumambang12i6a8i8a
3Megatruh12u8i8u8i8o
4Gambuh7u10u12i8u80
5Mijil10i6o10e10i6i6u
6Kinanthi8u8i8a8i8a8i
7Asmaradana8i8a8e/o8a7a8u8a
8Durma12a7i6a7a8i5a7i
9Pangkur8a11i8u7a12u8a8i
10Sinom8a8i8a8i7i8u7a8i12a
11Dhandhanggula10i10a8e7u9i7a6u8a12i7a


Cara Cepat menghafal nama-nama 11 tembang macapat: Mas CungKi  karo SiDurGami lewat MeDhan PangkAs

Mi = Mijil
Si = Sinom
Ki = Kinanthi
As = Asmaradhana
Ga = Gambuh
Ma =  Maskumambang
Dha = Dhandanggula
Du = Durma
Pa = Pangkur
Me = Megatruh
Po = Pocung

Berikut ini perbedaan antara tiap tembang macapat 1 dengan tembang macapat lain.



NO.Arane TembangSasmitaneWatake
1PucungPucung, kaluwak, wanda ‘cung’Watake sakpenake lan kurang greget, lumrahe kanggo
nelakake geguyonan lan pitutur
2Maskumambangmaskumambang,kampul, mas kentir, kambang, kentirwatake susah utawa sedhih lan melas asih, mula cocok kanggo 
nelakake rasa kasedhihan kang ngenesake
3Megatruhdudukwuluh,
truh, megatruh, pegat, duduk, wuluh, luh
watake
sedhih lan kentekan pangarep-arep, mula lumrah kanggo nelakake crita kang
nggrantesake ati
4GambuhGambuh,
buh, jumbuh, tambuh
watake
grapyak, sumanak, mula cocok kanggo nyritakake pitutur
5Mijilmijil,
pamjil, wijil, wiyos, raras, medal, sulastri
watake
tinarbuka, mula pantes kanggo nelakake pitutur, nasehat, lan uga crrita
katresnan utawa asmara
6KinanthiKinanthi,
kanthi, gandheng, kanthil
watake
seneng, tresna asih, mitutura, nuladani, mula lumrahe kanggo menehi pitutur lan
crita kang nelakake rasa tresna asih
7AsmaradanaAsmaradanaAsmaradana,
asmara, brangta, kingkin, yungyun ---- watake tresna asih lan sdhih, mula
pantes kanggo nelakake katresnan
8Durmadurma,
dur, undur,sirna, galak
Watake,galak , sereng, lan nemu kanepson
9PangkurPangkur, wuntat, pungkur, ungkur, yudakenaka, ungkurWatake sereng, antepan ati, lan gagah, mula lumrah kanhho nyritakake wong kang nesu lan kahanan paperangan
10SinomSinom,taruna, anom, weni, nom,srinata, pamase, logondhan, rema, pangrawit, mudhawatake sabar, grapyak, lan sumanak, mula lumrahe kanggo nelakake crita kang ngemu piwulang lan pitutur
11DhandhanggulaSarkara, hartati,,dhandhang, madu, manis, sari, bremana, guladrawa, gagak, kaga, tresnaWatake luwes, kewes,,lan ndudut ati, mula pantes kanggo nelakake crita apa bae, ing ngendi bae,,lan kahanan apa bae.




Menulis Tembang Macapat


Selain bisa mempelajari (sinau) tembang Macapat,  seharusnya kita juga bisa membuat tembang macapat yang ada di atas. Cara mengarang juga tidak boleh lepas dari syarat tembang macapat, yaitu terikat dalam berbagai ciri tembang macapat, misalnya guru gatra, guru wilangan dan guru lagu. Seperti puisi lama yang harus terikat syarat, geguritan lawas / gagrak lawas.
Jadi Tembang Macapat itu termasuk gagrak lawas karena dalam mengarangnya harus terikat berbagai syarat.

 Cara Mengarang / Membuat tembang Macapat

1.    Temtokna lan tulisen ngenani gagasan apa sing arep kogawe tembang, saengga bisa mangerteni wewatakane
2.    Temtokno tembang apa sing arep kogawe
3.    Tulisen guru gatra, guru wilangan, lan guru lagune 
4.    Gawea ukara-ukara (kalimat ) kang selaras karo paugerane tembang macapat
5.    Titinen maneh tembung-tembunge, lan ukara-ukara kang kogawe mau kudu cocok karro paugerane tembang sing kokgawe
Tuladhane:

(1)    Aku kepingin mituturi marang anak lan putuku supaya padha sregep sinau, ngurmati bapak lan ibu uga tansah nindakake ibadah supaya dadi generasi kang utama
(2)    Tembang kang arep dakgawe tembang macapat Kinanthi

8-u     = marang anak lan putuku
8-i     = sinaua den taberi
8-a    = ngurmati ibu lan bapak
8-i    = ndonga ibadah tan lali
8-a    = dadya tunasing nagara
8-i    = jer iku laku utami

Easy Make Money