TEMBANG MACAPAT
Ing pamulangan pawiyatan SD nganti tekan SMP sing lumrah diwulangake tumrap para siswa yaitu Tembang macapat, dibaca tembang mocopat, pengertian tembang macapat ini sendiri yaitu tembang yang menceritakan tahap-tahap kehidupan manusia. Tembang macapat sendiri biasa disebut – duwe sebutan liya – yaitu tembang cilik.
Kegunaan Tembang macapat:
Sebagai suara vokal dalam karawitan
Tembang macapat disebut juga tembang cilik. Tembang sendiri dalam bahasa Indonesia berarti lagu. Setiap jenis tembang macapat punya cirinya masing-masing, ciri-ciri tersebut yaitu Guru Gatra, Guru Lagu, Guru Bilangan.
Pengertian guru gatra, guru wilangan, guru lagu
- Guru Gatra yaitu cacahe (jumlah) larik saben sapada -- Berapa larik (baris) dalam satu bait?
- Guru wilangan yaitu cacahe wanda (kata) saben sagatra -- banyak kata dalam satu larik. contoh -- pitutur bener iku -- mempunyai 7 guru wilangan, pi/tu/tur/be/ner/i/ku
- Guru lagu yaiku dhong-dhinge swara ing pungkasane gatra (a,i,u,e,o)
Cara Cepat menghafal nama-nama 11 tembang macapat: Mas CungKi karo SiDurGami lewat MeDhan PangkAs
Mi = Mijil
Si = Sinom
Ki = Kinanthi
As = Asmaradhana
Ga = Gambuh
Ma = Maskumambang
Dha = Dhandanggula
Du = Durma
Pa = Pangkur
Me = Megatruh
Po = Pocung
Berikut ini perbedaan antara tiap tembang macapat 1 dengan tembang macapat lain.
Menulis Tembang Macapat
Selain bisa mempelajari (sinau) tembang Macapat, seharusnya kita juga bisa membuat tembang macapat yang ada di atas. Cara mengarang juga tidak boleh lepas dari syarat tembang macapat, yaitu terikat dalam berbagai ciri tembang macapat, misalnya guru gatra, guru wilangan dan guru lagu. Seperti puisi lama yang harus terikat syarat, geguritan lawas / gagrak lawas.
Jadi Tembang Macapat itu termasuk gagrak lawas karena dalam mengarangnya harus terikat berbagai syarat.
Cara Mengarang / Membuat tembang Macapat
1. Temtokna lan tulisen ngenani gagasan apa sing arep kogawe tembang, saengga bisa mangerteni wewatakane
2. Temtokno tembang apa sing arep kogawe
3. Tulisen guru gatra, guru wilangan, lan guru lagune
4. Gawea ukara-ukara (kalimat ) kang selaras karo paugerane tembang macapat
5. Titinen maneh tembung-tembunge, lan ukara-ukara kang kogawe mau kudu cocok karro paugerane tembang sing kokgawe
Tuladhane:
(1) Aku kepingin mituturi marang anak lan putuku supaya padha sregep sinau, ngurmati bapak lan ibu uga tansah nindakake ibadah supaya dadi generasi kang utama
(2) Tembang kang arep dakgawe tembang macapat Kinanthi
8-u = marang anak lan putuku
8-i = sinaua den taberi
8-a = ngurmati ibu lan bapak
8-i = ndonga ibadah tan lali
8-a = dadya tunasing nagara
8-i = jer iku laku utami